A Discourse on the Principles of Creation in Vedic and Modern Science

Vaidikādhunikavijñānayoḥ Sṛṣṭitattvavimarśaḥ

Abstract

जिज्ञासात्मकमिदं ब्रह्माण्डीयसृष्टिविज्ञानमासृष्टेरेव मानवमत्यामौत्सुक्यभावं समुत्पादयति। नानाविधवैचित्रपूर्णैस्तथ्यैस्तत्त्वैश्च परिपूर्णञ्जगदिदं मानवचित्तं दार्शनिकतां गमयति। प्रवर्तमानशैक्षिकानुसन्धानादिदर्शनानुगुनमिदं सृष्टिविज्ञानं द्विधा प्रकल्पयितुं शक्यम्। तत्राद्यं वैदिकवाङ्मयानुसारं सृष्टिचिन्तनमपरञ्चाधुनिकविज्ञानागुनं पारमाणविकाद्यचेतनवस्तुभिस्सृष्टिविज्ञानम्। तत्र चैतन्यात्मिकेयं सृष्टिरिति वेदः। पदार्थगतशक्त्याधारिता सृष्टिरित्याधुनिकाः। चैतन्यमात्रं सद्ब्रह्मैव नित्यबुद्धमुक्तस्वभावगतञ्जगत्कारणमपरत्र सघनमचेतनमुष्णमेकं "सिङ्गुलैरिटी"^[1]-नामधेयन्तत्त्वं जगज्जन्मकारणम्। सृष्टिस्थितिलयाकारा वैदिकी सृष्टिः। समाकारा रैखिकसृष्टिरिति वैज्ञानिकाः। सदसद्भ्यामनिर्वचनीया सृष्टिर्वेदादिष्वाख्याता^[2]। परिमापगतेयमिति वैज्ञानिकाः। प्रकृतिपुरुषयोः कार्यकारणगतसङ्घातः संसारः कर्मसिद्धान्तमनुसृत्य प्रवर्तते इति दर्शनम्। भौतिकमेव नियममनुसरति संसारः इति विज्ञानम्। श्रुतिपरम्परया वैदिकसृष्टिराचक्ष्यते। प्रायोगिकपरीक्षणैराधुनिकसृष्टिरःविकसिता। आत्मावबोधप्रधाना वैदिकी सृष्टिः। वस्तुनिष्ठविज्ञानमेवाधुनिकसिद्धान्तः। वैदिकदृष्ट्या सृष्टिर्नैतिकतया अविनाभावेन सम्बद्धा विज्ञानदृष्ट्या तु सृष्टिविचारः निरपेक्षः। वैदिकं सृष्टिविज्ञानं दर्शनाध्यात्मयोः सह संयुक्तं दृश्यते विज्ञानं तु केवलं भौतिकं अनुशासनमाचष्टे। वैदिकग्रन्थेषु सृष्टिस्सूक्ष्मात्स्थूलं प्रति प्रवहमानः क्रमविशेषः इति प्रतिपाद्यते विज्ञानदृष्ट्या तु सा ऊर्जातः पदार्थपरिणामरूपेण व्याख्यायते। वैदिकचिन्तने सृष्टेस्स्रष्ट्रा सहाभेदसम्भावना स्वीक्रियते विज्ञानदृष्ट्या तु स्रष्टुः सृष्टेश्च स्पष्टं पृथक्करणं परिलक्ष्यते। वैदिकसृष्टिविचारः प्रतीकात्मकया भाषया निरूप्यते विज्ञानदृष्ट्या तु सृष्टिः गणितीयभाषया अभिव्यज्यते। वैदिकपरम्परायां सृष्टिज्ञानमनुभूतिनिष्ठं विज्ञानदृष्ट्या तु तत्सिद्धान्तनिष्ठं भवति। वैदिकग्रन्थेषु सृष्टिः बहुस्तरीया इति स्वीकृता, वैज्ञानिकदृष्ट्या तु सा केवलं भौतिकब्रह्माण्डपर्यन्तं सीमिता दृश्यते। वैदिकदृष्ट्या सृष्टिः नित्यं परिवर्तनशीला विज्ञानदृष्ट्या तु सा स्वाभाविकप्रक्रिया एव मन्यते। वैदिकसृष्टिविज्ञानेन मानवीयचेतनामुररीकृत्य सृष्टिः दृश्यते विज्ञाने मानवः केवलं निरीक्षकः। वैदिकपरम्परायां सृष्टिज्ञानस्य परमोद्देश्यः मोक्षः इति निगद्यते, विज्ञानदृष्ट्या तु ज्ञानविस्तरः एव लक्ष्यम्। वैदिकं सृष्टिविज्ञानं आध्यात्मिकसत्यमन्वेषति विज्ञानं तु भौतिकसत्यस्यानुसन्धानमेव। एवं विचारेषु प्रवर्तितेषु प्रस्तावितेऽस्मिन् शोधपत्रे भारतीयज्ञानपरम्परां परिप्रेक्ष्योभयविधसृष्टिरहस्योद्घाटनं तत्ततद्गततत्त्विश्लेषणं सचेताचेततत्त्वविवेचनमित्यादिविषयाः अत्यन्तं प्रासङ्गिकाः इति विवेच्य वैदिकाधुनिनिकविज्ञानयोस्सृष्टि विज्ञानं विमर्श्यते।